آتِش اَدَوِنش وا اَبَر اَتی :
آتش از دهانش بیرون می آید .
پرخاشگر ، بد رفتار
آتِش اَ گورِش وا اَبَر اَتی :
آتش از گورش بیرون می آید .
آدم بدی بوده و اثرات آزار او پس از مرگش نیز نمودار است و هنوز هم ادامه دارد . بد ذات بودن .
آدِم اَبَرَه کو رُخُنَه ، تَشنَه و اگِردِنَه :
آدم را می برد لب رودخانه و تشنه برمی گرداند .
بسیار زرنگ
آدِم بی نُماز مُر جَم باکَرَه :
آدم بی نماز مهر جمع می کند .
گردآوری آنچه مورد نیاز نیست .
آدِمِ خِودِ اَنغَزَش که بَربا دو اَنغَزَش لا زیمین با :
آدم کوتاه قد آن اندازه از قدش که بیرون است دو برابرش لای زمین است .
زیرکی و دانایی افراد کوتاه قد .
آروس تَریفی گوزو اَکارَه اَبَرَه اَتی :
عروس تعریفی ، گوزو از کار بیرون می آید .
بیش از اندازه از کسی تعریف کردن سرانجام خوشی ندارد .
آگا با اَجی بَمَرد که با آدِم تواَش بی اورَه :
باید برای کسی مُرد که برای آدم تب کند .
خواهان کسی باش که خواهان تو باشد .
اَجی بِزِ گَزُ گلَّه بِه گرَ دادی :
یک بز کچل گله را به کچلی آلوده می کند .
یک نفر بد دیگران را هم بد می کند .
اَجی به نال اَمالَه و اَجی به میخ :
یکی به نعل می زند و یکی به میخ .
هر دو طرف را راحتی نگه داشتن .
اَجی تَپالَه هَنِد و دو آلَه گِنانده :
یک تپاله هستند و دو نیمه شده اند .
شبیه بودن در قیافه و رفتار دو نفر ناهنجار .
اَجی دیونَه سَینگ دِ چا اَسیهَ ساد آغِلِ نَزُنَه اَبَر آره :
یک دیوانه سنگ در چاه می اندازد صد عاقل نمی تواند بیرون آورد .
جبران خطا مشکل است .
اَجی غَلیچَشَم ناگِنی :
یک انگشت کوچک او هم نمی شوی .
زرنگ بودن ، بزرگوار بودن .
اَجی گوز هَه کِه بِه تَشدَه اَگِنَه و اَجی هَه کِه بِه پَشم :
یک گوز هست که به تشت می خورد و یکی هست که به پشم .
دو کار مشابه یکی پر غوغا و دیگری بدون صدا .
اَجی نَه بوآ و نُه ما بِه دِل نَکِشِه :
یک نه بگو و نه ماه به شکم نکش .
با یک نه خودت را راحت کن .
اَو اَه کِه لائینَه دِ کاسَم کِه گری لائین هَه :
آب که گل آلود است در کاسه هم که بریزی گل آلود است .
اصل بد نیکو نگردد هر که بنیادش بد است .
اِسین بُرجِ زَرِ و مار دِرآجینا :
مانند برج زهر و مار ایستاده .
بی حرکت و خشمگین و ناراحت در جایی ایستادن ، بسیار بد اخلاق .
این هَمَه خَر هَه و هاما پیادَه اَشیمُن :
این همه خر هست و ما پیاده می رویم .
در پاسخ به سخن نادانی یا کسی که از انجام کاری خودداری کرده باشد .
باد با زَمَشِ اَکَره :
باد به شکم می کند .
زیاد خودش را بزرگ جلوه می دهد .
باد با غَب غَبِش اَسِیه :
باد به زیر گلویش می اندازد .
بسیار مغرور است . خودش را می گیرد .
بِدوِم یَخِ نِویس :
بر روی یخ بنویس .
دیگر طلبت وا نخواهی گرفت .
به هَفد آسَمُن با اَجی اِسدارَه نِداریمُن :
در هفت آسمان یک ستاره نداریم .
بی کس بودن ، بخت یار نبودن .
پاشنَه بِه گور اَمالَه :
پاشنه به گور می زند .
عذاب ظالم بعد از مرگ .
پِشِش بِه کو هَولَه بَندَه :
پشتش به کوه ( هوله ) بند است .
پشتیبان بسیار قوی داشتن .
پیاز رُخنابادِ کِه اَبَر اُورَه یَکوِم وَشَی نَورَه :
پیاز رخن آباد که بیرون آید کسی گرسنگی نمی خورد .
به خوراکی ساده و مختصر قانع بودن .
تَناف اَگَه هِزار زَر بو آگا سَر اَ غُلاّچه اَبَر کَرَه :
طناب اگر هزار زرع باشد باید سر از قلاب بیرون کند .
محتاج به دیگران بودن .
تَینگ و تیزِش اَکِشَه :
تنگ او را محکم می کشد .
محکم کاری ، کسی را در تنگنا قرار دادن .
جا نُماز اَواَ اَکِشَه :
جانماز آب می کشد .
بسیار مؤمن بودن . ظاهر را حفظ کردن .
جُن اَجُن گیرَه نادی :
جان به جان گیرنده ( عزرائیل ) نمی دهد .
خسیس
جُن اِسبَه دارَه :
جان سگ دارد .
کسی که بسیار کار می کند .
چِرا با تاریکَه اَنی :
چراغ توی تاریکی می گذارد .
چیزی را پنهان کردن .
چینَمُن کوتاهَه :
دیوارمان کوتاه است .
بخت با ما یار نیست .
خایِّش با لا رَخنَه بَر نَیریا :
خایه اش در لابلای در گیر نکرده .
با دشواری روبرو نشده است .
خَر اَبَرَندِ آروسی بار بارش کَرَندِه :
خر را می برند عروسی بار بارش کنند .
تنها در مشکلات از کسی یاری خواستن و به یاد او بودن .
خَر بَگوزا و کِرایَه پامال گِنا :
خر گوزید و کرایه پایمال شد .
منتظر کوچکترین بهانه بودن .
دِ ایگا یَکُوم نَچُرِ تا دِ ایگاد نَمیزَندِه :
در جای کسی نشاش تا در جایت نمیزند .
کار بد پاداش بدتری دارد .
دِرَخد وَخدی بار بِر اَیرَه سَر بالا کِه ناشی هیچ ، سَرِشَم سَر جیرَه آبو :
درخت وقتی که بار بر می دارد نه تنها سر بالا نمی رود ، سرش هم پائین می آید .
فروتنی
رِود بِرناتی کَمنه دِ جلَود گی :
کم رو هستی غربال جلو رویت بگیر .
در اعتراض به افراد کم رو گفته می شود .
زُبُنِ خُش مار اَ هُله اَبَر اَکیشَه :
زبان خوش مار را از سوراخ بیرون می کشد .
سفارش به خوش اخلاقی .
زَنِ نو با تخدِ سینه زَنِ کَونُ با وَسلَه و پینَه :
زن نو برای تخته سینه زن کهنه برای وصله پینه .
نو که آمد به بازار کهنه می شود دل آزار .
سَر بَچَه اَمَرَه و گِرداَکُنَه دِ دُمُنِش اَکَره :
سر بچه را می شکند و گردو در دامنش می ریزد .
به کسی آزار رساندن آنگاه از او معذرت خواهی کردن .
سِرکَیِ مُفد بِه دَون شیرین هَه :
سرکه مفت به دهان شیرین است .
هر چیز مفت را دوست داشتن .
شَمشیرِش بِه اَور اَیسَه . شمشیرش اَور اَشکَواَه :
شمشیرش به ابر می رسد . شمشیرش ابر را می شکافد .
بسیار قوی و تواناست .
غاپَش بِه اَسب چشدَه :
قاپ او به اسب نشسته .
روزگار به کام اوست .
فِزولِشُن با غِنارَه کَرد اَشات پام بَر با :
فضول را توی جوال بزرگ کردند گفت پایم بیرون است .
فضولی بیش از اندازه . بهانه گیری بی جا .
کا بِه کا چِنَه و دُنَه بِه دُنَه :
کاه بر روی کاه بنشیند و دانه بر روی دانه .
وضع رو براه شود . اوضاع مناسب شود .
گَدا چِه اَجی نُنِش هادی و چِه اَجی نُنِش جیاری :
گدا چه یک نانش بدهی ، چه یک نان از او بگیری .
دل نبستن فقیر به مال دنیا .
لُغَمه دَورِ سَرِش با نَو بی اَنی و با دَونِش اَنی :
لقمه را دور سرش می چرخاند و در دهانش می گذارد .
کار ساده ای را دشوار کردن .
مار اَهَرچی بَدِش اَتی بَر هُلَش با واسَوز اَتی :
مار از هر چه بدش می آید جلو سوراخش سبز می شود .
گرفتار شدن به آنچه دوست ندارد .
ناخُدَه دَونِد با واسیا ؟ :
نخود در دهانت خیس خورد ؟
به کسی می گویند که رازی را زود آشکار کند .
واسه اَجی نُماز خُن مَچِّد و اتاغ نانَندِه :
برای یک نماز خوان مسجد را باز نمی کنند .
هو و جنجال براه نینداختن .
هاما مورچِنَمُن نال کَردَه ( نال اَکَریمُن ) :
ما مورچه را نعل کرده ایم ( نعل می کنیم )
نهایت زرنگی
یَکوِم دِ گور یَکوِم ها نَوسِنَندِه :
کسی را در گور کسی نمی خوابانند .
هر کسی گناهش به گردن خودش است .
» مشاهده ادامه مطلب
زبانزدهای دلیجانی
